Çin’deki Arkeoloji Çalışmaları Üzerine

Çin Halk Cumhuriyeti Shanxi Eyaleti Arkeoloji Enstitüsü 19 Eylül’de çok önemli bir arkeolojik keşfin sonuçlarını paylaştı. Paylaşılan sonuçlara göre arkeolojik kazı yapılan bir mezarın Kuzey Zhou （Beizhou-北周） hükümdarı Yu Wenjue’ye （宇文觉） ait olduğu ortaya çıktı. 

Çin’in kuzeyinde bulunan hanedanların tarihi; İç Asya tarihi ve Türk-Moğol tarihi açısından oldukça önemli bir yere sahiptir. Bu açıdan bu keşfin İç Asya tarihine, kuzey kavimleri tarihine, Çin’in Batı Bölgeleri tarihine, İpek Yolu tarihine önemli katkıları olacaktır. Bu vesile ile Çin’de son birkaç yılda arkeoloji alanında yaşanan atılımlarla ilgili ilginç birkaç not sunmak isterim. 

Xi Jinping yönetimiyle birlikte son 10 yılda ekonomik ve sosyal pek çok önemli atılımlar yapan Çin’de; son birkaç yıldır, benzetme yerindeyse bir arkeoloji devrimi yaşanıyor. Her yıl pek çok önemli arkeolojik keşfe imza atılan Çin’de onlarca arkeoloji enstitüsü bulunurken, arkeoloji araştırmalarına ilgi de her geçen gün artıyor. 

Bununla ilgili bir olayı kısaca aktarayım:

Teknoloji, yazılım, yapay zekâ alanlarında küresel çapta yaşanan ufuk açıcı gelişmeler, Çinli yüksek teknoloji şirketleri tarafından arkeoloji biliminin araçları haline getiriliyor. Dunhuang’daki o muazzam Uygur-Budist duvar resimleri 3D teknolojisi ile canlandırılıyor, yeni geliştirilen teknolojilerle renkleri, şekilleri koruma altına alınıyor. Çin Devleti ve şirketler bu tür çalışmalar için her yıl milyonlarca yuan harcamaktan geri durmuyor.  Arkeologların tüm modern ihtiyaçlarına uygun yeni görüntüleme teknolojileri vb. geliştiriliyor. Aslında bu durum kamu-özel sektör-üniversite iş birliğinin bir sonucu olsa da bu süreçlerin bir yönetim başarısı olduğu da bir gerçektir. 

Çin’de liseyi bitiren öğrenciler üniversiteye girebilmek için Gaokao (高考- Yüksek Eğitime Giriş Sınavı) adı verilen bir sınava girerler. Liyakatin önemli bir yer tuttuğu Çin’de, bu sınavda alınacak sonuç, her Çinli için hayati önemdedir. Çünkü, bu sınavdan alacağınız puan ve gireceğiniz bölüm-üniversite sadece sizin değil tüm ailenizin ve gelecekteki çocuklarınızın bile hayatını değiştirebilir. Bu sene 12,91 milyon öğrencinin katıldığı sınav, çoğu Çinli aile tarafından çocuğunun kader sınavı olarak değerlendirilir. Bu nedenle her sene bir kez düzenlenen bu sınav için tüm öğrenciler neredeyse hayatları boyunca hazırlanırlar. Sınav toplam üç gün sürer, bu üç gün boyunca ülke genelinde korna çalmak yasaktır. Çoğu aile çocuğunun iki gece iyi dinlenmesi ve ona motivasyon sağlamak amacıyla en iyi otellere yerleştirir, caddelerde sınava girecek çocukları binlerce insan alkışlarla sınav merkezlerine yolcular ve desteklerini gösterir. Bu bir çeşit sınav bayramıdır, şekeri ise sonucudur.

Bunun arkeoloji ile ilgisi ne diye sorabilirsiniz, haklısınız, devam edeyim:

2020 Yılında Gaokao sonuçlarının ardından üniversite tercih sonuçları açıklandığında Çin’de ilginç bir gündem meydana geldi. Gaokao’dan 676 puan alan Zhong Fanrong 钟芳蓉 isimli genç kız, Pekin Üniversitesi Arkeoloji bölümü tercih etti. 676 puan, bu sınav için harika bir puandır ve bu genç kız aslında istediği her üniversitede istediği bölüme giriş yapabilirdi. Fakat O, daha sonra da açıklayacağı gibi tarihe ve arkeolojiye olan ilgisinden dolayı bu bölümü seçmişti. Bunun üzerine Çin sosyal medyasında büyük bir tartışma başladı, pek çok kişi, fakir bir aileden gelen bu başarılı kızın tercihini anlayamamış ve hatta yadırgamıştı. Saatler içinde ülkenin bir numaralı gündemi haline gelen bu konu, zaten yıllardır ufak ufak yatırım yapılan arkeoloji çalışmaları için de bir sıçrama tahtası haline geldi. Önce Pekin Üniversitesi ve Arkeoloji bölümünün duayen isimleri kıza sahip çıktı, çeşitli hediyeler ve tebrikler sunuldu, ardından da pek çok kurum ve önemli kişiden destek mesajları yağdı.

Kısa sürede sosyal medyada başta yadırganan bu durum bir anda tersine döndü. Zhong Fanrong fakir ve dezavantajlı gençlerin bir idolü haline geldi. İş bununla da kalmadı, kısa bir süre sonra Çin Devlet Başkanı Xi Jinping tarafından ‘Uzak Kaynaklardan Gelen, Uzun bir Nehir Gibi Akan, Derin ve Geniş Bir Geçmişe Sahip Çin Medeniyeti’ni Daha İyi Anlamak için Çin’e Özgü, Çin Tarzında, Çin Karakterinde bir Arkeoloji Araştırmaları Oluşturmak’ başlıklı bir makale yayınladı.

Bu makalenin ardından, devlet nezdinde zaten var olan arkeolojiye olan ilgi daha da arttı ve işte yukarıda bahsettiğim kamu-özel sektör-üniversite iş birliği kurulmuş oldu. Bu makaleden sonra da Çin yönetimin en üst mevkilerinden arkeoloji ile ilgili çeşitli metinler yayınladı. Sonuç olarak özellikle son iki yılda pek çok önemli arkeolojik çalışmaya imza atıldı. Ancak daha da önemli olan tarih ve arkeoloji severlerin Çin’deki arkeolojik keşifleri takip etmesinde fayda olduğu gerçeğidir. 

Son olarak, orada uzakta bir yerde tarihe ve arkeolojiye meraklı bir genç arkadaşım varsa, ona Çin’de arkeoloji eğitimi görmek için araştırmalarda bulunmasını tavsiye ederim. İnanın pişman olmazsınız…